Монгол хэлийг машины хэлрүү

Мэдээллийн технологи нь хүнд зөв оновчтой мэдээллийг хүргэхэд чиглэдэг. Үүний тулд мэдээллийг цуглуулж, боловсруулж, хэрэгтэй үед нь хэрэгтэй газарт хүргэх нь чухал. Бидний мэдээллийг машин зөөж, боловсруулж байдаг хэдий ч эцсийн эцэст мэдээлэл маань хүнээс бий болж, хүнд очино. Иймээс мэдээллэлийг оновчтой бий болгож хүргэхийн тулд хүн ба машины хоорондын мэдээлэл солилцох хэрэгсэл мэдээллийн технологид чухал үүргийг гүйцэтгэж, үндэс суурь нь болж байдаг.

Өнөөдрийг хүртэл хүн төрөлхтний хэрэглэж ирсэн хүн машиний мэдээлэл солилцох interface дундаас хамгийн үр дүнтэй нь keyboard болон display байлаа. Гэхдээ энэ хамгийн энгийн interface маань хүртэл Монголчууд бидэнд төдийлөн ойр байсангүй. Бид нийтээрээ жинхэнэ өөрийн хэл дээр мэдээллийг бий болгож, хэрэглэж чаддаг болтол их хугацаа зарцуулагдсан. Windows XP дээр UTF-8 дэмждэг болж Монгол keyboard-тай болтол "Danzan font" ашиглаж түүний дараа бага зэрэг дэвшил гарч "Windows-1251 encoding" ба "Arial Mon" гэсэн фонтуудыг хослуулан ашиглаж түр зуур аргацааж байлаа. Монголчуудад зориулагдсан interface үгүйгээс болж бид Монгол хэлийг англи үсгээр галиглан бичих болж бидний бий болгосон мэдлэг мэдээлэл үнэгүйдэж, мэдээллийн салбарт гарч болох байсан олон үйлчилгээ болон дэвшил гарч чадаагүй байх талтай.

UTF-8-д Монгол үсгүүд бүтгэгдэж Window XP дээр Монгол keyboard той болсноор бид анх удаа өөрсдийн мэдээллийг алдаа мадаггүй тэмдэглэн үлдээх боломжтой болжээ. Гэхдээ тун удалгүй Mobile ертөнцийн давалгаанд бид дахиад л гээгдэж орхисон.

Тийм ч учраас бид эхний ээлжинд дэлхийн хамгийн их хэрэглэгчтэй Android систем-ийг Монгол хэл дэмждэг болгох (link), хамгийн олон хэл дээрх хөрвүүлэгч (Google translate)-д Монгол хэлийг оруулахыг (link) зорисон хэрэг. 2013 ондоо багтааж санасандаа хүрлээ. Бид Android дээр Монгол хэлээрэй чөлөөтэй бичиж чадах болж, android үйлдлийн систем Монгол хэлийг дэмждэг болгож, түүгээр барахгүй Монгол хэл болон бусад 100 орчим хэлний хооронд алдаа ихтэй ч хөрвүүлж чадах боллоо.

Гэхдээ үүний цаана томоос том даваанууд биднийг хүлээж байгаа юм. Хүн төрөлхтний удаан хугацаанд хэрэглэж ирсэн keyboard болон screen гэсэн interface хурдацтай өөрчлөгдөж байна. Тун удахгүй machine бидний яриаг ойлгож гар болон дүрс бичгийг уншиж бидний хүсэлтийг биелүүлж байдаг туслахын үүргийг гүйцэтгэх цаг ирнэ. Энэ нь бидний бодож байгаагаас ч хурдан биелэлээ олж байна. Энэ салбарын тэргүүлэгчид болох Apple siri болон Google now гэсэн бүтээгдэхүүнүүд энэ чиглэлд ихээхэн ахиц гаргаж байна. (харьцуулах) Эдгээр бүтээгдэхүүнүүд нь хүний яриаг хүлээн авч агуулгыг ойлгоод зогсохгүй их хэмжээний мэдээллийн сангийн тусламжтайгаар бидэнд оновчтой хариултыг өгч байх үүрэгтэй. Зөвхөн эдгээр бүтээгдэхүүнүүд ч биш үүнд тулгуурласан олон төрлийн үйлчилгээнүүд бий болж, мэдээлэл боловсруулах, хүргэх, цуглуулах технологид эргэлт гарах болно. Харин бид урьдичлан Монгол хэлийг машины ойлгох хэл болгож чадахгүй бол дахиад л нэг мэдэхэд бүх зүйлээс хоцорсон байх бий.

Google translate-ийн чанарыг сайжруулах зорилголтой санаачлагууд (link) ч олноор гарч байгаад тун их баяртай байна. Би ч хувийн зүгээс бүх санаачлагад чадах хэмжээндээ дэмжлэг үзүүлэхийг зорих болно. Эдгээр нь зөвхөн google translate-д хамаатай зүйл биш бөгөөд бид цаашид machine interface-д гарах томоохон давалгааг давж гарах бэлтгэл ажил болох юм. Монгол хэл дээр бэлтгэгдсэн machine interface-ийг хөгжүүлэх зориулалт бүхий хангалттай хэмжээний мэдээллийн сан байдгүйгээс болж энэ салбарын хөгжил удаашралтай байна. Google translate-ийн тухайд хамгийн хүнд асуудал ч мөн энэ л байлаа. Монгол хэлийг machine ойлгодог хэл болгох ажлыг хийхийг хүссэн хэн ч төвөггүй ашиглаж болохуйц нээлттэй мэдээллийн санг бий болгож чадвал бид нэг алхам урагшилж чадах юм.

Хэлэх амархан хийх хэцүү гэж... Энэ ажлыг хэн хэрхэн гүйцэтгэх ёстой вэ?
Би хувьдаа, гол тоглогчид хувийн хэвшлүүд байгаасай гэж боддог. Тэд маань хэдэн жилийн дараа бий болж болох томоохон зах зээлийг урьдичлан харж, тогтвортой хөрөнгө оруулалт оруулан тодорхой бүтээгдэхүүн гаргахыг зорих хэрэгтэй. Хувийн хэвшлүүд маань өөрт буй мэдээллийн санг нээлттэй санд нэгтгэж харин түүнээс их нээлттэй санг бүрэн хэмжээгээр ашиглах боломжтой болох юм. Түүнээс гадна үүнд тодорхой хэмжээний судалгааны хөрөнгө оруулалт оруулах нь зүйтэй юм. Харин мэдээллийн санг хадгалах удирдах цуглуулах нэг хэлбэрт оруулах үүргийг их сургуулиуд маань хамтран гүйцэтгэх нь зөв.  Тэдэнд маань засгийн газрын эсвэл хувийн хэвшлүүдийн нийлмэл хөрөнгийн сангаас санхүүжилт өгч багш оюутнууд маань суурь судалгааг хийж олонд тайлагнаж байх нь зүйтэй болвуу.

Ажлын төгсгөлд бид өөрсдийн мэдээллийн сантай. Энэ мэдээллийн сан нь Монголчуудад хэрэгтэй "Монгол хэлийг машины хэлрүү..." гэсэн зорилгын хүрээнд ажиллаж буй хэнбэ гуай нь ч саад бэрхшээлгүй авч хэрэглэх боломжтой. Мэдээллийн санг түшиглэн боссон бидэнд хэрэгтэй олон төрлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээнүүдтэй. Энэ бүтээгдэхүүн үйлчилгээнүүдийг ашиглаж буй Монголчууд бидний мэдлэг мэдээлэл хөгжиж байдаг ийм орчныг бий болгох юм.

Төгсгөлд нь "Google translate"-ийн чанарыг сайжруулахыг хүсэж буй хувь хүмүүс олон байгаа. Үүнд хамгийн амархан арга нь Google translate volunteer form form-д элсэн юм. Зөвхөн gmail хаягаар элсэж болохыг анхаарна уу. Одоогоор зуу хүрэхгүй өгүүлбэр орчуулагдсан байна билээ. Hurry up please :)

Монгол хэл, Монгол соёл, Монгол хүн улам бүр хөгжин дэвжих болтугай.

Та санал бодлоо чөлөөтэй солилцоно уу! https://twitter.com/battulga11 

Монгол хэл Google translate-д нэмэгдлээ

Google translate нь 80 хэлний хооронд автомар орчуулга хийж өгдөг хэрэгсэл бөгөөд энэ удаагийн launch-аар хэд хэдэн хэл нэмгэдсний нэг нь Монгол хэл юм. Монгол хэлийг нэмэхэд мэдээж Google translate баг, түүнээс гадна олон хүний туслалцаа оролцсон бөгөөд хамгийн гол нь Монголчууд бид энэ бүтээгдэхүүнийг хамгийн ихээр хүсэн хүлээж байсан учраас ийнхүү бидэнд хүрч байна.
http://googletranslate.blogspot.kr/2013/12/google-translate-now-in-80-languages.html

Хэрхэн ашиглах вэ?

• http://translate.google.com орж Монгол хэлийг сонгож орчуулахыг хүссэн текстээ оруулах

• http://translate.google.com/#mn/en/ Url дээрээ хүссэн хэлээ шууд өгсөн ч болох юм.

• Эсвэл та орчуулахыг хүссэн web хуудсынхаа URL хаягийг оруулах хайрцагт хуулснаар хуудсыг бүхлээр нь орчуулж үзэж болно.
  
  Жишээлэхэд:
  http://googletranslate.blogspot.kr/2013/12/google-translate-now-in-80-languages.html
  энэ хуудсыг Монгол хэлрүү ийнхүү орчуулжээ.
  http://translate.google.com/translate?sl=en&tl=mn&js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=http%3A%2F%2Fgoogletranslate.blogspot.kr%2F2013%2F12%2Fgoogle-translate-now-in-80-languages.html

• Түүнээс гадна гар утас дээрх хувилбарыг ашиглах боломжтой. https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.translate

Яаж орчуулдаг юм бол?

Google translate нь хиймэл оюунд тулгуурласан машин орчуулгыг ашигладаг бөгөөд үүнд маш их хэмжээний жишээ орчуулгууд хэрэгтэй байдаг. Ийм жишээ орчуулгууд их байх тусам орчуулгын чанар улам сайжирна. Харин Монгол хэд дээр эдгээр жишээ орчуулгууд тун бага байдгаас ихэнх мэдээлэл нь веб дээр бэлэн байгаа материалуудыг ашиглах замаар эхний бүтээгдэхүүн бэлэн болдог.

Илүү ихийг мэдэхийг хүсвэл энэ сонирхолтой видиог үзээрэй. http://www.youtube.com/watch?v=Rq1dow1vTHY

Чанар нь сайжрах уу? Би туслалцаа үзүүлэх боломжтой юу?

Эхний бүтээгдэхүүн учраас таны хүлээсэн чанарт хүрэгхгүй байж болох юм. Гэхдээ 79 хэл дээрх их хэмжээний материлыг эсвэл веб хуудсыг тэр чигт нь орчуулаад ерөнхий утгы ойлгоход тус дөхөм болноо гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

Түүнээс гадна та орчуулгыг сайжруулах ажилд элссэнээр (Энд дарна уу) туслалцаа үзүүлж болох юм. 

Android Kitkat (4.4) with Mongolian Language

Шинэ android үйлдлийн системд Монгол хэл маань албан ёсоор орж байгааг та бүхэндээ танилцуулахдаа таатай байна.

Google Компаны гар утасны үйлдлийн систем болох Android-ийн шинэ хувилбар зарлагдаад удаагүй байгаа билээ. Энэ удаагийн хувилбарын дугаар нь 4.4 буюу KitKat гэсэн нэрээр нэрлэгдэн гарч байгаа юм. Хамгийн чухал нь энэ хувилбарт Монгол хэл маань албан ёсоор орж байна.

Монгол хэл албан ёсоор орно гэдэг нь юу гэсэн үг вэ?
Та өөрийн утасныхаа тохиргооноос "Монгол" хэлийг сонговол таны утасны бүх заавал болон функцууд Монгол хэл дээр гарах юм. Түүнээс гадна та Монгол гараар бичих боломжтой болно.

KitKat-ийг хэрхэн утсандаа суулгах вэ?
Google-ээс гаргаж буй гар утаснууд болох Nexus4, Nexus5, Nexus7 (tablet) ууд дээр энэ үйлдлийн систем нь суусан бөгөөд бусад гар утас үйлдвэрлэгчдийн хувьд KitKat руу upgrade хийх хугацаа янз бүр байдаг учраас та түр хүлээх хэрэгтэй. Та өөрийн утасны загварыг энэ жагсаалтад байгаа эсхийг шалгаарай. http://androidadvices.com/list-android-phones-android-44-kitkat-firmware-update/
Үнэхээр тэсэхгүй бол Nexus 5 худалдаж авч болох юм :)

Яаж Монгол хэлийг сонгох вэ?
Settings -> Language & Input method -> Language -> "Монгол"

Монголоор яаж бичих вэ?
Тохиргоо -> Хэл & оруулах -> Гар & оруулах аргууд -> Google Гар -> Оруулах хэл -> Монгол

Е, Ъ, Щ, Ю үсгүүд хаана байна?

Гар утасны keyboard-ийн хэмжээ жижиг байдгаас хамааран Монгол үсгийн 35 үсгийг багтаах боломжгүй байсан тул 31 үсэгт багтааж, бага ашиглагддаг үсгүүдийг давхар даралтаар гарч ирдэг байхаар бүтээсэн. Дараах үсгүүдийг удаан дарвал үсэг хувирах болно.

Ё -> Е
Ш -> Щ
В  -> Ю
Ь -> Ъ
Та бүхэнд илүү сайхан санаа байвал доор comment дээр бичиж үлдээнэ үү.

Он сар өдөр сонин гараад байх юм?

Он сар өдрийг 1, 3, ... сар гэхийн оронд хулгана, үхэр, бар, туулай гэх мэтээр оруулсан бөгөөд үүнийг засахад ихээхэн цаг орохоор байсан тул энэ удаагийн хувилбарт ингэж гархаар шийдсэн бөгөөд дараагийн хувилбаруудад засагдах байхаа.

Эцэст нь Монгол хэлийг оруулахаар ажилласан нийт багийнхандаа баярлалаа.

Монгол хэл Google Translate-д (1)

Та, google translate (translate.google.com)-ийг нэг боловч удаа хэрэглэж үзсэн бол ямар хэрэгтэй багаж болохыг мэдэх байхаа. Энэ нь 70 орчим хэл дээрх үг, өгүүлбэр, тэр байтугай бичиг баримт, веб сайтыг хүртэл аль ч хэлнээс, аль ч хэлэнд орчуулж өгдөг вэб багаж юм. Хэрэв та солонгос хэл мэдэхгүй ч солонгос хэл дээрх цахим сонин унших шаардлага гарлаа гэж бодъё. Та орчуулах хэлээ сонгоод веб хуудасны URL хаягийг хуулаад тавихад л хангалттай.

Жишээ: http://www.hankyung.com/
http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ko&tl=en&u=http://www.hankyung.com

Түүнээс гадна та хэлийг нь мэдэхгүй хүнтэй шууд гар утасны google translate хувилбарыг ашиглан төвөггүй ойлголцох боломжтой. http://www.youtube.com/watch?v=gTjbjtS9Pjw

Энэ хэрэгтэй багажийг Монгол хэл дээр ашиглах боломжтой болгохын тулд Google-ийн инженерүүд ажилласаар байна. Чанартай сайн бүтээгдэхүүн гаргахын тулд их хэмжээний орчуулагдсан өгүүлбэрүүд хэрэгтэй болдог бөгөөд энэ орчуулгуудын тусламжтайгаар машиний хиймэл оюуныг Монгол хэлэнд сургадаг гэж ойлгож болох юм. Харин Монгол хэл дээрх орчуулагдсан data бага байгаагаас болж хурдан хугацаанд чанартай бүтээгдэхүүн гаргах боломж багатай байна. Гэсэн хэдий ч Google ийн хамт олон маань Монгол хэлийг оруулахын тулд ур ухаанаа уралдуулан ахиц гаргасаар байна.

Энэ удаад Монгол хэл маань Google Translate-д ороход нэг алхам урагшиллаа. Одоог хүртэл хийгдсэн Монгол орчуулгын системийнхээ чанарыг шалгахад бэлэн боллоо. Энэ шалгалтын үр дүн дээр тулгуурлан систем маань улам хөгжих юм. Та бүхэн Монгол Ангил хэлний хооронд орчуулагдсан өгүүлбэрүүдэд дүн тавиарай.

https://translate.google.com/about/intl/en_ALL/volunteer/mongolian.html

Израилийн мэдээллийн технологийн тухай

Бидний хувьд Израилийн тухай мэдээлэл багатай байдаг. Харин хэд хоногийн өмнө твитээр дагадаг estima7 гэж залуу Израилтай хамтарсан бизнэс хийсэн тухайгаа твитээр бичсэн нь тун сонирхолтой санагдлаа. Эх бичлэгүүд нь Солонгос хэл дээр бөгөөд үүнийг Монгол хэлрүү хөрвүүлэн тэр чигт нь хүргэлээ. Бидний хувьд Израилаас санаа авах зүйл их байх шиг. Еврэйчүүд болон Монголчуудын хооронд төстэй зүйлүүд ч нилээн байгаа юм шиг. Ямар ч байсан дараах хэдэн твит танд их зүйл бодогдуулах байхаа гэж найдаж байна.

estima7 ийн тухай танилцуулбал. Тэрээр Америкийн lycos гэж хайлтын системийн үйлчилгээ үзүүлдэг компанийн CEO-р ажиллаж байгаа Солонгос залуу юм.

---------------- estima7-ий твитээс хөрвүүлэв ----------------

Сүүлийн үед Израилчуудтай их хамтарч ажиллаж байна. Аргагүй л ухаантай хүмүүс гэдэг нь мэдрэгдэж байна. Израилчуудтай ажиллаж эхэлснээс хойш миний ажлын хурд 2 дахин ихэссэн юм шиг.

Ажлын хурд гэснээс энэ Еврэйчүүд бусдаас 2 дахин хурдан ярих юм. 2 дахин хурдан сэтгээд тэгдэг юм шиг санагдлаа.

Израилд баасан, бямба гаригт амраад ням гаригт ажилладаг гэнэ. Янз бүрийн сонирхолтой зүйл их юм.

Израилд ирлээ. Дуулсны дагуу, хэлээр ороход их амархан юм хэдэн зүйл асуугаад л оруулчихлаа. Харин буцаад гарах их хэцүү гэж сонссон юм байна.

Өрөөндөө интернэт холбох гэж нилээд үйлээ үзэж байгаад, лобид ирж интернэт хэрэглэж байна.

Израилийн талаарх анхны сэтгэгдэл. Одоохондоо хурдацтай хөгжиж байгаа газар байна гэсэн сэтгэдэл төрлөө. Замбраа муутай энд тэнд бүтээн байгуулалт.

Израилчуудийн ихэнх нь еврэй үндэстэн боловч бүгд янз бүрийн гарал үүсэлтэй юм. Танай гэр бүл хаанаас ирсэн бэ гэж асуувал бүгд өөр өөр зүйл хэлнэ. Өчигдөр уулзсан залуус л гэхэд Унгар, Мороко, Ирак, Герман... гэх мэт.

Өнөөдөр ерүсалемаар аялал хийлээ. Румын, Итали, Аргентин хүмүүстэй хамт нэг групд орлоо. Тайлбарлагч нь Англи, Испани хэл хослуулан тайлбарлаж байна.

Израел дахь компанийн өмнө байрлах сүшиний ресторанд бэлэн гоймон гэж байхаар захисан чинь, амт нь гэж ёстой л гамшиг. Аймар шорвог, гоймон нь гэж ёстой хачин. Сүши хийдэг хүмүүс нь зүүн өмнөд азийнхан байх юм. Жинхэнэ гоймонг бол эндээс олохгүй нь ойлгомжтой юм.

Израил компани дээр ханүкара гэж үндэсний баяр ёслолд оролцлоо. http://twitpic.com/3bx8hk Бүх ажилчид нь цуглаад лаа асааж Израил үндэсний боорцог хувааж идэв.

Израелд ирээд нэг гайхсан зүйл маань бараг бүх хүний англи хэлний түвшин маш өндөр. Эх хэл нь хебри хэл. Их сургууль хүртлэх бүх сургалт нь хэбри хэл дээр. Хоорондоо бол бүгд хэбри хэлээ хэрэглэдэг мөртөө л тэр шүү.

Израилчуудын англи хэл яагаад ийм сайн байгаа шалтгааныг асуутал гадагдшаа их аялалаар явдаг болоод тэр гэж байх юм. Үнэхээр жижигхэн улс болохоор залуучууд нь урт хугацаагаар гадаадад байх нь элбэг. Гадны зах зээлд нэвтрэх гэсэн хүсэл тэмүүлэл нь түүний нэг шалтгаан байх.

Израилд ирээд мэдэрсэн смарт утасны хэрэглээ. Энд тун бага хэрэглэх юм. Ялангуяа андройд утас бол бараг харагдсангүй. Бизнесменүүд нь ихэвчлэн блэкбери хэрэглэх юм. Солонгос шиг огцом өөрчлөгддөг улс байхгүй юм гэдгийг дахин мэдэрлээ.

Израилийн зах зээл нь жижигхэн болохоор тэр юм уу iphone ч гэсэн энд Солонгосоос сүүлд орж иржээ. GSM хэрэглэдэг мөртөө л тэр. Iphone4 ч гэсэн одоо л орж ирж байна. Солонгос шиг Израел geek-үүд apple-ийн хүсэл мөрөөдөл болсон хүмүүс байдаг гэсэн шиг санагдах юм. Гэтэл ipad ч бараг харагдахгүй юм.

Израилийн хүн ам нь 7 сая. Гадаадад байгаа еврэйнүүдээ оруулбал 20 сая. Солонгос бол бараг 50 сая. Солонгос ч бас жижиг улс биш байна шүү гэдгийг мэдлээ. Гэтэл еврэйчүүдийн дэлхийд бий болгож байгаа (noise) нь 100 сая хүний хэмжээнд гэж өөрснөө ярих юм.

Солонгос ба Израил хүмүүстэй аль алинтай нь ажиллаж үзсэн Амеркчуудтай ярилцлаа. Би “Израилчууд их түрэмгий юмаа” гэсэн чинь. Нөгөөх маань яалаа гэж Солонгосчууд хамаагүй түрэмгий гэж байх юм. Солонгосчууд англиар л жаахан сайн яридаг байсан бол ч...

Израилийн хэд хэдэн startup кампаниудтай уулзтал дотоодын зах зээлийн тухай бодол огт байдаггүй юм байна. Бүгд л европ эсвэл Америкийн зах зээлийг таргетлаж байх юм. Эх хэл болох хебри хэлээр ярьдаг хүн нь 5 хан сая болохоор арга ч үгүй биз.

Social game хийдэг компанийн захиралтай уулзлаа. Энэ хүн харин Оросын зах зээлд орж маш амжилттай байгаа юм байна. Development-ийг нь Украйнд хийлгээд, Израилаас удирддаг гэх... Дотоодын зах зээлийг сонирхдог хүн гэж үнэхээр алгаа.

Өдөржин Израилийн компаниудтай уулзаж ярилцаж, яриаг нь сонссон мөртөө яг л Silicon Valley-д ирчихсэн юм шиг санагдлаа. Бүгд англиар ч сайн ярих юм. Зөвхөн Америкийн зах зээл ч биш global зах зээлд ч хүчээ үзэцгээж байна.

Израилийн venture boom-ийг эхлүүлсэн үйл явдал нь 98 онд AOL нэг Израил компанийг 500 сая доллараар худалдаж авсан явдал. ICQ гэж тэр компани нь анхны интернэт instant messenger. Түүнээс хойш “Би яагаад чаддаггүй юм” гэсэн компаниудийн бүүм болсон юм гэнэ дээ.

5 хоногийн чөлөө завгүй аялалаа дуусгаад баранд ганц хундага юм уугаад буудалруугаа явж байна. Харин таксины жолооч өвөө харин англиар ярьдаггүй гэж байна. Google maps дээр буудлаа зааж харуулаад ирлээ.

Израил аялалын туршид хаана л очино ази царайтай хүн надаас өөр алга. Ерүсалемд хэдэн Хятад явж байсныг эс тооцвол. Азиудгүй газар гэж бас байх юмаа.

Израилчууд бас их зовлон үзсэн улс юм. Сайн ярилцаад үзвэл хүн амын талаас илүү нь эцэг эх, өвөө эмээ нь хядлагын золиос болж байсан хүмүүс.

Израилийн онгоцны буудлын нарийн шалгалтуудыг давах гэж бараг 1 цаг болж байж нислэгийн тавцанд ирлээ. iPad авч орж болохгүй гээд ачаанд өглөө.

Хамт явж байсан хүмүүсийн маань iPad-ийн цэнэг нь дууссан байсан тул цэнэглэж байж шалгаж үзнэ гээд саатуулагдсан байна. Хүүдээ өгөх гэж авсан халимны дүрстэй тоглоомыг байн байн барьж үзээд асуугаад, инээдтэй юм.

Израилд уулзсан venture компанийхан дунд ipad, macbook хэрэглэдэг хүн бараг харагдсангүй. Жижигхэн зах зээл гээд apple-ээс Израелийг тоодоггүй бололтой. Хебри хэл нь ipad дээр болдоггүй гэж байна.

Өчигдөр нэг Израил залууг барьж аваад чи гадаад сургуульд яваагүй гадаадад амьдарч байгаагүй мөртлөө яагаад ийм сайн англи хэлтэй юм бэ гэж асуутал. Ажил хийж байтал аяндаа сайжирсан гэж байна. Ихэнх ажил нь гадаадын зах зээлд зориулж хийдэг болхоор аргагүй юмуудаа. Гэхдээ зүүдлэхдээ хебри хэлээр зүүдэлдэг гэнэ.

Энэ удаагийн Израил аялалын үеээр хамгийн их сонссон үг. “Everybody knows everybody” дэндүү жижигхэн улс болхоор яаж ийгээд бие биетэйгээ танилын холбоотой болчихдог бололтой. Үнэхээр хоолны газар таньдаг хүнтэйгээ тааралдах явдал тун элбэг байх юм.

Израилд уулзсан venture компанийн ихэнх нь chrome browser хэрэглэж байна. Энэ салбарынхан жилийн өмнө л firefox-ийг хамгийн их хэрэглэдэг байсан юмсан... Тун хурдан өөрчлөгдөж байна шүү. Израелд харин chrome-ийн сурталчилгаа гудамжинд хаа сайгүй харсан юм байна шүү.

Израилаас нисээд New jersey-д ирлээ. Одоо л дөнгөж Boston хүрэх онгоцондоо суулаа. Долоо хоног Солонгос хоол идсэнгүй. Burger эсвэл Израил хоол идээд л яваад байлаа. Гэртээ харьж нэг сайхан бэлэн гоймон идэх юмсан.

Эргээд бодсон чинь Израилд ганц удаа ази хоол идсэн юм байна. Тэр нь сүши. Үнэхээр идэхийн аргагүй байсан шүү.

Намайг буцах өдөр гарсан ойн түймэр одоо болтол унтраагүй байгаа юм байна. http://bit.ly/eUCGR0 Гал түймэр унтраах infra гэх юм тун дутмаг юм билээ. Үнэхээр л одоо болтол унтрааж чадахгүй байгаа бололтой юм.

Израил нь шинэ venture компануудыг төруулж гаргадаг улс. Солонгосчууд сүүлийн үед Израилыг их анхаарч судлаж байгаа. Гэхдээ, зам барилга бусад нийгмийн дэд бүтэц нь Солонгосоос хамаагүй дутмаг юм билээ. Цэрэгтээ анхаараад дэд бүтэцдээ анхаарах боломж багатай байдаг юм шиг.

-----------------------------------

Танд нэгийг бодогдуулсан байхаа гэж найдаж байна.
Дэлхийн зах зээл дээрээс (газар ухалгүйгээр) ингэж мөнгө олдог юм. Ийм амархан байдаг юм гэдгийг харуулах жишээ болсон Монгол залуу л хэрэгтэй байна даа. Хэн тэр жишээг харуулж чадах бол. Яг л олимпийн анхны алт авч байгаа шиг бусаддаа үлгэр жишээ үзүүлэх хэрэгтэй байна. Нэг жишээ гарвал ч манай Монголчууд алаад өгөх байхаа... Залуусаа үүний төлөө уралдацгаая^^

Platform War

Мэдээллийн технологийн бизнес гэдэг маань тун өргөн ойлголт юм. Би өөрийнхөөрөө үндсэн хэсгүүдэд хуваавал 1. Хардвер үйлдвэрлэл 2. Системийн бүрдүүлэл 3. Софтвер үйлдвэрлэл гэж ангилах болов уу.

Хардвер үйлдвэрлэл гэдэг маань яг нөгөө хардвер-үүдийг үйлдвэрлэн мөнгө олж байгаа хэсэг.
Систем бүрдүүлэл гэдэг нь аль нэг байгууллагын эсвэл дэд бүтцийн системүүдийг бүрдүүлж мөнгө олж буй хэсэг. Барилга урсралттай зүйрлэж болох юм. Монголд одоогийн байдлаар зөвхөн энэ бизнэс л оршин тогтнож байна. Харин энэ удаад гурав дахь хэсэг болох софтвер үйлдвэрлэлийн гол өрсөлдөгчдийн талаар бичлээ.

Бизнэсийн энэ салбарыг гаднаас нь хараад ойлгоход тун төвөгтэй хэлбэрээр зохион байгуулагдсан байдаг. Та амьдралдаа софтвер худалдаж авахад мөнгө зарцуулж байсан уу? бараг л үгүй болвуу. Тэгвэл өнөөдөр хамгийн том баячууд энэ салбараас төрөн гарцгааж байна. Тэдний бизнес ямар хэлбэрээр явдаг вэ?

Энэ асуултын хариуг олохын тулд 3 компаны бизнесийг сонирхож үзье:
Microsoft, Apple болон Google.

Эдгээр компанууд нь хоорондоо маш хүчтэйгээр өрсөлдөж байдаг боловч гаднаас нь харахад хоорондоо тэс ялгаатай мэт харагдана.

Microsoft Revenue

Apple Revenue

Google Revenue

Тэдний бүтээгдэхүүнүүд нь үйлдлийн систем, гар утас болон зар сурталчилгаа болохыг харж болно.
Гаднаас нь харахад хоорондоо тун өөр харагдаж байгаа боловч эдний жинхэнэ үйдвэрлэн гаргаж буй бүтээгдэхүүн нь нэгэн адил "Information Platform" юм. Эхлээд Гүүглийн талаар судалж үзье.

Google Platform

Өнгөрсөн 10 гаран жилийн туршид хайлтын систем гэсэн баган доор нуугдаж асар их хэмжээний хөрөнгийг яг үнэндээ мэдээллийн технологийг шинээр тодохойлоход зарцуулсан гэж хэлж болох юм. Гүүгль нь өнөөдрийг хүртэл бидний сургуульд үзэж ирсэн бүхийл зүйлийг өөрсдөдөө зориулан шинээр тодорхойлж ирсэн. Үүнд файл системээс, үйлдлийн систем, дистрибютэд систэм, мэдээллийн систем(database) тэр байтугай компайлэрийг хүртэл өөрсдийн хийсэн бүтээгдэхүүнийг хэрэглэнэ.
Гүүглийн data center-үүдийг тооцоолон бодогч араатан-тай зүйрлэсэн байдаг. Дараах видеог сонирхоно уу.

Гэтэл энэ хэмжээний байгууламж дэлхий даяар гучаас дөч орчим байгааг тооцвол тооцоолон бодогч араатантай зүйрлэхээс аргагүй биз. Гүүглийн харж буй мэдээллийн технологийн ирээдүй нь "data center"-үүд болон "light fast devices" гэж хэлж болно. Chrome OS, Android зэргийг харахад энэ санаа нь тун тодорхой болж эхэлнэ. Chrome OS-ийн талаар дараах видеог сонирхоно уу.

Apple Platform

Apple гэж компаныг бид түүний ipod, iphone гэсэн хит бүтээгдэнхүүнүүдээр мэднэ. Гол ашигаа ч энэ л бүтээгдэхүүнүүдээс олж байдаг. Түүнтэй адил mp3 болон гар утас үйлдвэрлэгч компануудыг нэрлэвэл sony, nokia, samsung, lg, HTC гээд маш олон гэтэл яагаад apple нийт гар утасны 8% хүрэхгүй хувийг зарж борлуулаад зах зээл дахь нийр ашгийн 30% дээш хувийн авч одов? Ганцхан төлийн бүтээгдэхүүнээр яаж ингэж их ашиг олов? Гэсэн асуултууд ар араасаа урган гарч ирнэ. Тэгвэл apple-ыг эдгээр бусад гар утасны компаниудтай адил device үйлдвэрлэгч компани гэж хэлэхэд хэцүү. apple бол information platform үйлдвэрлэгч компани юм.
Ipod-оос илүү үзүүлэлтэй илүү үзэмжтэй mp3 хаа сайгүй л байдаг гэтэл яагаад ipod гэж. Энэ бүтээгдэхүүн нь зөвхөн device биш мэдээллэл дамжуулагч түнелийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Хэрэглэгчид ipod-ийг худалдан авснаар itunes-ийг хэрэглэх боломжтой болдог үүгээр дамжуулан хүссэн media-аа татан авах боломжтой болдогт гол нууц нь оршино. apple itunes-ээс тийм ч их ашиг олоод байдаггүй энэ нь зөвхөн platform-ийн үүргийг гүйцэтгэж байдаг.

Тэгвэл iphone гэж юу вэ? iphone нь device-ийнхаа хувьд үзүүлэлт тун тааруухан samsung-аас гаргаж буй дурын смарт утаснаас үзүүлэлтээрэй хол хоцорно. Харин iphone нь мэдээллийн бизнэсийн салбарт асар том нээлтийг хийсэн нь appstore юм. Нэг ёсны гар утасны програмын дэлгүүр бөгөөд хэн дуртай нь програм бичээд энэ дэлгүүрт тавьж зарж болно ашгийн 30%-ийг apple өгнө. Ингэснээр хэдэн зуун мянган софтвер үйлдвэрлэгчид iphone-д зориулж програм бичиж, бичсэн програм нь шууд хэрэглэгчдийн гар дээр очих боломжтой болно. Ингэснээр iphone бол зүгээр нэг device биш мэдээллийн платформ болж хувирна.
Хуучнаар бол гар утасны сүлжээний компаниууд бүх эрхийг гартаа авч нийгмийн хөгжлийг бөөгдуулж байсан бол apple шинэ нийгмийг болгож чадсан байна.
Түүний ачаар олон төрлийн ижил төстэй маркетууд бий болоод байна.

Mobile application markets

Apple-ийн харж буй ирээдүй нь "мэдээлийн түгээгчид", "тэдгээр зориулсан тусгай түнел" гэж хэлж болох юм энэ санааг нь ipad-аас ч тун тодорхой харж болно.


Microsoft Platform

Энэ компаныг бид хамгийн сайн мэднэ. Хэдийгээр хувь хүн тэдний бүтээгдэхүүнийг мөнгө төлөн авах нь ховорч бидний худалдан авч байгаа компютер гар утас бүхий л зүйлд Microsoft-д төлж буй лицензийн үнэ шингэсэн байдаг. Бид өөсдөө ч мэдэхгүй маш их хэмжээний мөнгийг тэдэнд төлсөөр байгаа. Microsoft-ийн тухайд өнөөг хүртлэх мэдээллийн технологийн платформыг дангаараа тодохойлж ирсэн болов ч өнөөдөр маш хүчтэй өрсөлдөгчидтэй болоод байна. Тэгвэл microsoft ирээдүйг хэрхэн харж байна вэ? Тэдний харж байгаа ирээдүй нь: бидний амьдран буй ойр орчинд өндөр хүчин чадал бүхий тооцоолон болох машинууд бий болж түүн дээр асар хүчтэй үйлдлийн системүүд ажиллаж байгаагаар харагддаг. Энэ санаа нь тэдний сүүлийн үеийн судалгаа болох xbox, microsoft surface болон microsft wall гэсэн keyword-үүдээс харж болно. Дараах видеонуудыг сонирхоно уу.

Платформ ба хурдны зам

Платформ гэдгийг хурдны замтай адилтгаж болох юм. Эдгээр гурван компани нь бүгд хурдны зам тавих бөгөөд хэн сайн тавих вэ гэдгээр өрсөлдөх болно. Харин энэ хурдны замаар мөнгө олох арга нь өөр юм. Microsoft замын татвар авна. Apple-ийн тавьсан замаар зөвхөн тэдний машинууд явах боломжтой. Тэд харин өөрсдийн машинаа зарна. Google-ийн тавьсан замаар ямар ч машин үнэгүй давхих боломжтой боловч замын хажуугаар зарлалын самбарууд байрлууж мөнгө олно. Тэдний барьсан замууд ч хоорондоо ялгаатай. Microsoft-ийн тавьсан замаар маш үнэтэй хүчтэй машинууд явах боломжтой. Apple-ийн тавьсан зам нь зөвхөн хэдэн том хотуудын хооронд тавигдсан учраас дуртай газраа хүрэхэд төвөгтэй. Google-ийн тавьсан замаар хаа ч хүрч болох боловч бартаа ихтэй гэж хэлж болох юм.

Mac User Tips

Mac хэрэглэгчид хэрхэн Монгол үсгийн санг суулгах тухай заавар.

Дараах веб-д байгаа зааварын дагуу суулгана.
http://m10lmac.blogspot.com/2006/11/typing-mongolian-cyrillic.html
http://misheel.net/how-to-download-mongolian-cyrillic-on-a-mac/

Уг зааварыг mac анхлан хэрэглэгчдээд зориулж сийрүүлэн бичив.

1. Дараах хобоосоос MongolianCYR.keylayout гэсэн үсгийн байршлыг тодорхойлогч файлыг татан авч "MacintoshHD->Library->Keyboar Layouts" руу хуулна. Уг холбоост MonglianT.keylayout, MongolianQWERTY.keylayout зэрэг үсгийн байршилууд байгаа боловч шалгаж үзээгүй болно.

2. "System Preferences->International->[Tab] Input Menu" орно энд "MongolianCYR" гэсэн item бий болсон байх болно. Үүнийг сонгоно.

3. Компютерээ унтрааж асаагаад Монгол үсгээр бичиж болно.